Die voortslepende oorlogsituasie in die Midde-Ooste laat ons almal diep bekommerd en geskok. Dit is dan ook veral die spanning en konflik in die gebied rondom die strategiese Straat van Hormoes, wat kommer laat opvlam. Hierdie smal waterweg word as die hoofslagaar van die wêreld se energiemarkte beskou en ongeveer 20% van die wêreld se olievoorrade word hierlangs versend.

Gedagtig hieraan veroorsaak oorlog en selfs net gerugte van konflik, groot onsekerheid weens die ewigdurende vrees dat diesulke gebeure internasionale olievoorrade sal ontwrig en só die prys laat styg. Onlangse gerugte en tekens van vredesooreenkomste veroorsaak egter dat oliepryse daal en die hoop bestaan dat olievoorsiening binnekort sal normaliseer. Maar hoe beïnvloed hierdie gebeure die internasionale olieprys?

ʼn Vraag na én aanbod vir olie: Só ontvou die realiteit

Dit is egter beide ʼn vraag na én aanbod vir olie wat belangrik is, wanneer daar na die prys en beskikbaarheid daarvan gekyk word.

Die olieproduserende lande soos die Organisasie van Petroleumuitvoerlande (Opul*) – waarna daar ook verwys word as die Opul-kartel – produseer oorwegend ʼn normale kwota wat beteken dat die aanbod beperk is. Die teenkant van dié muntstuk is dat, omdat die Verenigde Arabiese Emirate onlangs uit Opul ontrek het en Rusland nou vrygestel is van oliesankies, méér olie geproduseer word. Hiermee saam poog die Verenigde State van Amerika (VSA) ook om olieproduksie te verhoog.

Sekere hoeveelhede van dié olie moet egter eers verder in raffinaderye verwerk word en omdat die wêreldekonomie tans stadiger groei, is die implikasie dat die wêreldvraag na olie oor die algemeen ietwat verlaag het.

Die sneeubalimpak op Suid-Afrika

Hierdie gebeure in die Midde-Ooste het ʼn direkte effek op Suid-Afrika – en meer nog ons brandstofverbruik (sien die onderstaande grafiek deur Codera Analytics).

Die impak hiervan is te bespeur op talle terreine van die ekonomie. Energiebronne is ʼn belangrike insetmiddel vir alle produsente en ʼn verhoging in brandstofpryse sal pryse van baie produkte noodgedwonge verhoog.

Vervoerkoste beslaan byna 15% van die huidige inflasiemandjie. Hierbenewens sal die brandstofprys ook die meeste ander items in die inflasieberekening beïnvloed. Die oorlogskrisis het ook ʼn tekort aan ander belangrike insetmiddele, soos byvoorbeeld kunsmis tot gevolg. Al hierdie faktore beteken in praktyk dat die inflasiekoers wat teen 4% in April alreeds verby die teikenpunt van 3% was, nóg verder sal verhoog – veral indien die oorlog ʼn uitgerekte gebeurtenis bly.

Indien die oorlog onbepaald voortduur sal die Reserwebank, in ooreenstemming met ander sentrale banke in die wêreld, dan genoop word om rentekoerse weereens te verhoog. Dit sal ʼn ieder en elk in Suid-Afrika se finansiële posisie raak en verbruikers wat nou reeds meer vir brandstof betaal, sal nóg hoër rentekoste op hul skuldlas moet betaal. Die Staat – wat ook self in ʼn benarde fiskale posisie is – sal gevolglik ook meer op staatskuld moet vereffen wat verdere druk op staatsfinansies sal beteken.

Die ekonomiese groeikoers in reële terme vir 2025 was 1,1% en daar word voorsien dat ons beswaarlik 1 tot 1,4% vir 2026 sal behaal in reële terme (dit wil sê ná inflasie). Die probleem is dat dit te min is om die land uit die verknorsing van toenemende armoede en werkloosheid te help. Bykomende risiko’s soos strukturele probleme in die ekonomie; wat insluit swak diensverskaffing, logistieke probleme en korrupsie vererger dié dilemma.

Só verloop die ekonomiese gevolge van die konflik

Opsommend kan die verloop van die impak van die verhoogde internasionale geopolitieke spanning as volg genoem word:

• Olie- en gaspryse verhoog wat aanleiding gee tot verhoogde brandstofpryse.
• Insetkostes van produsente verhoog.
• Jan Publiek moet meer betaal vir voedsel en verbruikersgoedere.
• Inflasie neem toe.
• Die Reserwebank reageer deur die repokoers te verhoog.

• Verbruikers moet hul besteding inperk as gevolg van drasties verhoogde lewenskostes.

Daar is altyd hoop

As Suid-Afrikaners moet ons egter steeds hoopvol wees en bid dat die oorlog spoedig beëindig sal word sodat ons daadwerklik kan begin werk aan ons land en só ons gemeenskappe kan opbou.

*Opul bestaan uit Algerië, Angola, Ekwatoriaal-Guinee, Gaboen, Iran, Irak, Koeweit, Libië, Nigerië, die Republiek van die Kongo, Saoedi-Arabië, die Verenigde Arabiese Emirate en Venezuela. Rusland word as addisionele lid gereken in Opul+.